नेपाली महिला वा आम संसारका महिला के चाहन्छन् भन्ने विषयमा केही दिन अगाडिको सामाजिक सञ्जाल फेसबुकबाट एउटा प्रेरक प्रसंग साभार गरी आजको लेखनी सुरु गर्न चाहँन्छु ।
मृत्युको मुखमा पुगेका एक राजालाई यदि महिला के चाहन्छन् ? भन्ने प्रश्नको उत्तर दिन सके पुनः जीवन प्राप्त हुने बताइयो । उत्तरको खोजी गर्ने क्रममा राजा एक अत्यन्त कुरुप महिला भएको ठाउँमा पुगे । ति महिलाले आफ्नो विवाह राजकुमारसंग गरिदिने भए उक्त प्रश्नको उत्तर दिने बताइन् । बाबुको जीवनकालागि राजकुमा र बृद्धासंग विवाह गर्न तयार भए र घुम्टोमा छोपेर बृद्धालाई दरबार लगियो । सांझ राजकुमार कोठामा आउँछन् त वृद्धा एकदम सुन्दर युवती
बनेकी ।
यस्तो कसरी भयो भन्ने जिज्ञासमा ति महिलाले भनिन् ः– म रात वा दिन मध्ये कुनै एक समयमा राम्री युवती र अर्काे समयमा बृद्धा बन्न सक्छु, अब तपाईं भन्नुस म कुन समयमा युवती र बृद्धा बनौं ? राजकुमारले संयमित हुँदै भने, शरीर तिम्रो हो, चाहना पनि तिम्रै हुनु पर्छ । तिमीलाई जे ठिक लाग्छ, त्यही गर । तिम्रो निर्णय मलाई स्वीकार्य छ । राजकुमारको जवाफ सुनेर महिलाले भनिन्ः– म कति बेला के बन्ने, कस्तो बन्ने, मैले के गर्ने, के नगर्ने भन्ने कुराको निर्णय गर्ने अधिकार दिएर तिमीले मेरो स्वतन्त्र अस्तित्व र आत्मसम्मानको रक्षा ग¥यौ । म के चाहन्छु भनि मेरो रोजाईको सम्मान ग¥यौं । अब म दुबै समय सुन्दर युवतीको रुपमा रहने छु । राजकुमार, बुढा महाराजलाई भनिदेऊ, महिलाहरु यही
चाहन्छन् ।
नेपाली छोरी वा महिलाको रोजाइको सम्मान नहुने गरेका हामीसंग धेरै उदाहरण भेटिन सक्छन्, खोज्दै जाँदा । भर्खरै भएको भनेर सुनिएको एउटा घटना यहाँ उल्लेख गर्दा सायद अझ स्पष्ट हुन सकिन्छ । चौविस वर्षिय युवतीले घरमा विवाहको कुरा चल्दा जब आफ्नो रोजाई अर्कै रहेका उल्लेख गरिन तब छोरीको रोजाई मन नपरेका बाबुले छोरीको हातबाट मोबाइल खोसेर धुलोपिठो
बनाए । स्नातक तहको अध्ययन सकेकी ति युवतीको रोजाईको सम्मान स्नातक उत्तिर्ण उनका बाबु र शिक्षित भनिएको उनको परिवारले गर्न सकेन भने सामान्य लेखपढ मात्र भएका वा नपढेका परिवारका महिलाका रोजाइको हालत के होला ? हामी अनुमान मात्र गर्न सक्छौं ।
कुरै कुरामा उनले भनिन्– म पर सरेकी होइन पर सारिएकी हुँ । जतिबेला एउटी युवतीलाई परिवारको थप स्याहार र मायाको आवश्यकता पर्दछ, त्यही बेला अलग्गै बस्नुपर्ने, परिवारसंग छोइनु नहुने जस्ता कुराले उनीहरुको आत्म सम्मानमा कस्तो असर पुग्दो हो । अझ घरमा पालिएको कुकुर निर्वाध र संधै घरभित्र आउन जान स्वतन्त्र छ तर एउटी छोरीलाई त्यो अवसर छैन । उसको अस्तित्वको के मुल्य भयो ? छाउप्रथाको नाममा रजस्वला भएका युवतीमाथी नेपालको पश्चिममा हुने अमानविय व्यवहार त झन कहाली लाग्दो छ । वादी समुदायमा महिलाको अवस्था पनि त्यत्तिकै दयनिय छ । दाईजो नल्याएको निहुमा विशेष गरी तराइमा महिला माथि हुने अमानविय व्यवहार पनि कायमै छ ।
केही समय अगाडि एक आफन्तको घरमा मैले रात विताउनु पर्नेभयो । सांझ परिवारका सबै भान्सामा बसेर गफगाफ गर्न थाल्यौं तर स्नातक पढ्दै गरेकी छोरी ढोका छेऊ बसेर हाम्रो कुरा सुनिरहिन् । अनुमान गर्न गाह्रो थिएन उनी हाम्रो भाषामा पर सरेकी थिइन् । कुरै कुरामा उनले भनिन्– म पर सरेकी होइन पर सारिएकी हुँ । जतिबेला एउटी युवतीलाई परिवारको थप स्याहार र मायाको आवश्यकता पर्दछ, त्यही बेला अलग्गै बस्नुपर्ने, परिवारसंग छोइनु नहुने जस्ता कुराले उनीहरुको आत्म सम्मानमा कस्तो असर पुग्दो हो । अझ घरमा पालिएको कुकुर निर्वाध र संधै घरभित्र आउन जान स्वतन्त्र छ तर एउटी छोरीलाई त्यो अवसर छैन । उसको अस्तित्वको के मुल्य भयो ? छाउप्रथाको नाममा रजस्वला भएका युवतीमाथी नेपालको पश्चिममा हुने अमानविय व्यवहार त झन कहाली लाग्दो छ । वादी समुदायमा महिलाको अवस्था पनि त्यत्तिकै दयनिय छ । दाईजो नल्याएको निहुमा विशेष गरी तराइमा महिला माथि हुने अमानविय व्यवहार पनि कायमै छ ।
हामी वा हाम्रो समाजले महिलाका अस्तित्वको र आत्मसम्मानको कति रक्षा गर्ने गरेका छौं ? अनि उनीहरुका रोजाइको कति सम्मान गर्ने गरेका छौं ? आत्म समिक्षा गर्ने बेला भएको छ । आधा आकाश ओगटेका महिला पछाडि रहँदा वा पछाडि पारिँदा समाजले अपेक्षित विकासको गति लिन सक्दैन । लैङिक समानताका लागि समान सोच र व्यवहारः समृद्धिको आधार भन्ने वाक्याँशलाई आदर्श वाक्य मान्न थालिएको सन्दर्भमा नेपाली समाजमा महिलाका माथीका असमान सोच र व्यवहारको अन्त्यको कामना । महिला माथी हुने सबैखाले असमानताको अन्त्य भर्ई राजनैतिक, सामाजिक, सांस्कृतिक र आर्थिक क्षेत्रमा समान र अर्थपूर्ण सहभागिताको अवसर सबै महिलालो प्राप्त गरुन्, यही कामना ।