अर्थमन्त्री युवराज खतिवडाले बजेट भाषणका क्रममा गत जेठ १५ मा देश भरका सामुदायिक विद्यालयमा अध्ययनरत महिनावारी सुरु भएका सबै छात्रालाई निःशुल्क सेनिटरी प्याड वितरण गर्ने घोषणा गरे । बजेट भाषणकै क्रममा उनले भने निःशुल्क सेनेटरी प्याड वितरणका लागि आवश्यक बजेट शिक्षा मन्त्रालयलाई विनियोजन गरेको छु ।
अर्थमन्त्रीको यो घोषणाले महिनावारी सुरु भएका धेरै स्कुले छात्रालाई हर्षित तुल्यायो । किनभने अब विद्यालयमै रहँदा महिनावारी भै हाले पनि कक्षा छाडेर घर फर्कनु पर्दैन भन्ने उनीहरुलाई लाग्यो । अझ नेपाल सरकारको २१ भदौमा वसेको मन्त्रीपरिषदको बैठकले कार्तिक १ बाट सामुदायिक विद्यालयमा अध्ययनरत महिनावारी भएका सबै छात्रालाई निःशुल्क प्याड वितरण गर्ने निर्णय गरेपछि ति छात्राहरुको आशा विश्वसमा परिणत भएको थियो ।तर अर्थमन्त्रीले घोषणा गरेको पाँच महिना वित्दा र आर्थिक वर्ष सुरु भएको ४ महिना वित्नलाग्दा अनि कार्तिक महिना वित्न लाग्दा समेत विद्यालयमा प्याड नआइपुगेपछि र निःशुल्क प्याड वितरणको कुनै छाँटकाँट नदेखिएपछि स्कुले बालिकामा पलाएको आशा निशाषामा परिणत भएको छ अनि विश्वास डगमगाउन लागेको छ ।
अझ दुःखद कुरा त के छ भने घोषणाको यत्रो समय वितिसकदा पनि प्याड वितरणको मापदण्ड र नीति नियम निर्माण हुन सकेको छैन र प्याड वितरण कहिलेबाट प्रारम्भ हुन्छ भन्ने कुराको अत्तोपत्तो छैन । विस्मित तुल्याउने अरु कुरापनि छन् । सरकारसंग महिनावारी सुरु भएका कति स्कुले छात्रा छन् भन्ने एकिन जानकारी छैन र यसबीचमा यसको तथ्याङ्क संकलन गर्ने काम कसैले गरेको पनि छैन । यस्तो अवस्थामा कुन आधारमा प्याड वितरण होला ? अझ रमाइलो कुरा त के छ भने अर्थमन्त्रीले आवश्यक बजेट छुट्टाएको भनिए पनि अझै अर्थ मन्त्रालयले शिक्षा मन्त्रालयलाई बजेट प्रदान गरेको छैन । समस्या अर्काे पनि छ, प्याड वितरणको जिम्म स्थानीय सरकारलाई दिने वा विद्यालयहरुलाई सिधै नगद दिएर आफै आवश्यक प्याड खरिद गर्न लगाउने भन्नमा समेत सरकार निर्णयमा पुगिसकेको छैन । यि सबै समस्याहरुको समाधान गरेर प्याड वितरणलाई सहज बनाउन अझ केही समय लाग्ने देखिन्छ । यसरी हेर्दा हतारमा र सस्तो लोकप्रियताका लागि भन्दा पहिले आवश्यक तयारी गरेर निर्णय गरेको भए सरकारको विश्वसनियता रहने थियो ।
भनिरहनु परेन यो कार्यक्रम एउटा सकारात्मक कार्यक्रम हो । प्रसंसा गर्न योग्य कार्यक्रम हो । केही समय अगाडिको एक अध्ययनले विद्यालय छाड्ने छात्राहरु मध्ये अधिकांशले महिनावारीका कारण आउने समस्याका कारण छोड्दा रहेछन् । यसैका कारण बालिकाहरुको सिकाई उपलब्धी बालकहरुको भन्दा कम हुने गरेको रहेछ । पक्कै पनि हरेक महिना चार दिनका दरले विद्यालय अनुपस्थित रहँदा सिकाई उपलब्धी कम त हुने नै भयो । सिकाई उपलब्धी कम हुनुको तत्कालिन असर त कक्षामा फेल हुने वा पहिलो दोस्रो हुन नसक्ने भन्ने भयो तर यसका दर्घकालिन असरहरु छन् ।
विद्यालय जीवनमा सिकाई उपलब्धी कमजोर भएको एउटा नागरिकको पछि गएर अन्यसंगको प्रतिस्पर्धी क्षमता कम हुन्छ । यसले कुनै सरकारी वा गैर सरकारी क्षेत्रमा सेवा प्रवेशका लागि उनीहरु पछाडि पर्दछन् । जुनकुरा उसको स्वनिर्भरता र आर्थिक उपार्जनसंग जोडिएको हुन्छ । अन्ततः महिलाहरु समाजिक र अर्थिक क्षेत्रमा पछि पर्नुको कारण बन्न गएको छ, सेनेटरी प्याडको उपलब्धता । मसिनो गरी केलाएर हेर्दा महिलाको स्वाभिमान र पहिचानसंग जोडिएको प्याड वितरण कार्यक्रमलाई जुन उत्साहका साथ सरकारले घोषण ग–यो, त्यही तत्परता र इमान्दारीका साथ कार्यान्वयनमा लैजानु जरुरी छ । यसो हुन सकेमा बालबालिकाको सिकाई उपलब्धीमा सुधार त आउँछ नै दीर्घकालमा समग्र महिलाको स्वाभिमान उँचो रहने छ ।